PHƯƠNG PHÁP GIẢI NHANH BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM CHƯƠNG CACBOHYĐRAT HÓA HỌC 12

Tải về

Qua những năm giảng dạy tôi nhận thấy rằng, khả năng giải toán Hóa học của các em học sinh còn nhiều hạn chế, đặc biệt là giải các bài tập trắc nghiệm. Trong đó dạng bài tập về cacbohyđrat là một ví dụ. Khi giải các bài tập trắc nghiệm dạng này học sinh thường gặp những khó khăn khi viết phương trình phản ứng dẫn đến thường giải rất dài dòng, nặng nề về mặt hóa học không cần thiết và mắt nhiều thời gian cho một bài. Nguyên nhân là học sinh chưa tìm hiểu rõ, vững các định luật hoá học và các hệ số cân bằng trong một bài thi trắc nghiệm.

Xuất phát từ suy nghĩ muốn giúp học sinh giải nhanh các bài tập trắc nghiệm liên quan đến kiến thức chương Cacbohyđrat. Tôi xin giới thiệu đến quí thầy cô cách hướng dẫn cho học sinh «  Phương pháp giải nhanh bài tập Cacbohyđrat » như sau :

I. CƠ SỞ HÓA HỌC :

1.  Hệ thống sơ đồ tương quan giữa các chất trong phản ứng hóa học của chương Cacbohyđrat.

Phản ứng (1)

(C₆H₁₀O₅)_n                + nH₂O                           nC₆ H₁₂O₆

162n ( đvkl)                                             180n ( đvkl)

Hay 162 ( đvkl)                                       180(đvkl)

Phản ứng  (2)

HOCH₂[CHOH]₄CHO+2AgNO₃+3NH₃+2H₂O HOCH₂[CHOH]₄COONH₄+2Ag+     2NH₄NO₃

       180 (đvkl)                                                                                                              216 (đvkl)

Hoặc 1 mol                                                                                             2 mol

Phản ứng 3

HOCH₂[CHOH]₄CHO + H₂  HOCH₂[CHOH]₄CH₂OH

        180( đvkl)                                                        182(đvkl)

      Phản ứng 4

C₆H₁₂O₆                         2C₂H₅OH   +        2 CO₂

      180(đvkl)                    92(đvkl)             88 (đvkl) ( hoặc 44,8 đvtt  ở đktc)

Phản ứng 5

2CO₂ + 2Ca(OH)₂                     2 CaCO₃      +  2H₂O ( 5)

88(đvkl)                                          200 (đvkl)

CO₂ + Ca(OH)₂                     CaH(CO₃)₂ ( 5.1)

Ca(HCO₃)₂₊                                         CaCO₃ + CO₂ + H₂O (5.2)

Dựa vào phương trình 5.1 và 5.2 ta có thể suy ra rằng: nếu bài toán cho khí  CO₂ vào dung dịch Ca(OH)₂  thu được m₁ gam kết tủa, dung dịch thu được đem đun nóng thì thu thêm m₂ gam kết tủa nữa. Như vậy ta quy về tổng khối lượng kết tủa thu được là (m₁ + 2m₂ ) rồi chỉ tính theo phương trình (5).

Phương trình 6

C₁₂H₂₂O₁₁+H₂O C₆H₁₂O₆ (Glucozơ)+ C₆H₁₂O₆ (Fructozơ)

342 (đvkl)                           180 (đvkl)                 180 ( đvkl)

Phương trình 7

[C₆H₇O₂(OH)₃]_n   +     3nHNO₃                  C₆H₇O₂(ONO₂)₃]_n + 3nH₂O

             162 ( đvkl)                 189 (đvkl)                   297( đvkl)

II – MỘT SỐ DẠNG BÀI TẬP CACBOHYĐRAT

DẠNG 1: Phản ứng tráng gương của glucozơ (C₆H₁₂O₆)

C₆H₁₂O₆                                                2Ag

                                   180 (đvkl)                                         216 ( đvkl).

                                 a (đvkl)                                                 b (đvkl)

Nếu gặp bài tập  trắc nghiệm dạng này thì hướng dẫn học sinh làm theo qui tắc tam suất theo sơ đồ trên.

+ Nếu đã biết a, yêu cầu tính b với hiệu suất x% thì

+ Nếu cho biết b, yêu cầu tính a với hiệu suất x% thì

+ Nếu cho trước a và b, yêu cầu tính hiệu suất thì

VD1: Đun nóng 37,5 gam dung dịch glucozơ với lượng AgNO₃ /dung dịch NH₃ dư, thu được 6,48 gam kết tủa bạc.Nồng độ % của dung dịch glucozơ là

        A. 11,4 %          B. 14,4 %                  C. 13,4 %                   D. 12,4 %

HD: Đầu tiên tính khôí lượng glucozơ ( ở đây hiệu suất 100%)

      Nồng độ % của dung dịch glucozơ

          Chọn đáp án B

VD 2: Cho 27 gam glucozơ phản ứng với dung dịch AgNO₃/NH₃ (dư) thì thu được 25,92 gam kết tủa bạc. Hiệu suất phản ứng tráng bạc là:

A. 70%                 B. 50%                 C. 80%                 D.75%

HD: Hiệu suất phản ứng

Áp dụng công thức 

Chọn đáp án C

DẠNG 2: Phản ứng lên men của glucozơ (C₆H₁₂O₆)

C₆H₁₂O₆    2C₂H₅OH   +    2CO₂                      2CaCO₃

180                               92                  88                                  200  ( đvkl)

m_glucozo                                       m_ancoletylic          m_cacbonic                          m_{kết tủa}

Tương tự dạng 1, hướng dẫn cho học sinh thực hiện theo qui tắc tam suất

Chú ý: nếu bài toán cho khí  CO₂ vào dung dịch Ca(OH)₂  thu được m₁ gam kết tủa, dung dịch thu được đem đun nóng thì thu thêm m₂ gam kết tủa nữa. Như vậy ta quy về tổng khối lượng kết tủa thu được là (m₁ + 2m₂ ) rồi chỉ tính theo sơ đồ trên.

VD1: Lên men  hoàn toàn m gam glucozo, thu được ancol etylic và khí CO₂. Dẫn toàn bộ khí thu được qua bình đựng dung dịch Ca(OH)₂ thì thu được 10 gam kết tủa. Dung dịch sau phản ứng đem đun nóng thì thu thêm 5 gam kết tủa nữa. Giá trị của m là:

A.27 gam             B. 36 gam             C . 21,6 gam                            D. 18 gam

HD: Ta quy về khối lượng kết tủa thu được = (10 + 2x5)= 20 gam.

Áp dụng quy tắc tam suất theo sơ đồ trên.( HS = 100%)

Chọn đáp án D.

VD2 Lên men m gam glucozơ với hiệu suất 80%. Thu được 9,2 gam ancol etylic. Khối lượng glucozơ đã dùng là:

A. 18                    B.27                     C.20,5                  D. 21,5

HD: Bài toán ở đây yêu cầu tính khối lượng chất tham gia, cho biết khối lượng chất tạo thành và hiệu suất. Liên hệ cách tính của dạng 1 để áp dụng

Ta có

Chọn đáp án C

Dạng 3:  Phản ứng thủy phân saccarozơ (C₁₂H₂₂O₁₁)

C₁₂H₂₂O₁₁ (saccarozơ) C₆H₁₂O₆ (glucozơ) + C₆H₁₂O₆ (fructozơ)

342                                            180                                180 ( đvkl)

Bài toán dạng này thường gặp đề bài cho thủy phân rồi lấy sản phẩm đem thực hiện phản ứng tráng bạc. Cách làm cũng tương tự dạng 1,2 nhưng cần hướng dẫn cho học sinh nắm vững mối tương quan khối lượng các chất trong sơ đồ phản ứng.

VD1: Muốn có 162 gam glucozơ thì khối l­ượng saccarozơ cần đem thuỷ phân hoàn toàn là

        A. 307,8 gam.     B. 412,2gam.            C. 421,4 gam.            D. 370,8 gam.

HD:            C₁₂H₂₂O₁₁(Saccarozơ)   C₆H₁₂O₆ (glucozơ)                          

                             342 g                              180 g

 m_sacazơ  = ==307,8(g). Chọn đáp án A.

VD2. Thủy phân 171 gam saccarozơ trong môi trường axit thì thu được dung dịch A. Trung hòa dung dịch A rồi cho phản ứng với AgNO₃/NH₃ ( dư) thì thu được m gam kim loại Ag. Biết hiệu suất của quá trình là 80%. Giá trị của m là.

A. 172,8 gam      B. 216 gam                 C. 270 gam               D. 180 gam

HD. Dạng bài này cho hiệu suất của quá trình nên ta hướng dẫn cho học sinh  áp dụng cách tính dực theo mối liên hệ giữa saccarozơ và kim loại Ag, không bận tâm đến giai đoạn tạo glucozơ và Fructozơ.

C₁₂H₂₂O₁₁(Saccarozơ)   4Ag

342                                                                                   432 ( gam)

171                                                                                

m_Ag ?

Khối lượng kim loại Ag

 Chọn đáp án A

DẠNG 4:  Xenlulozơ  + axitnitrit    xenlulozơ trinitrat

[C₆H₇O₂(OH)₃]_n + 3nHNO₃ [C₆H₇O₂(ONO₂)₃]_n + 3nH₂O

                   m:   162                189                       297

Đối với dạng này ta cũng hướng dẫn cho học sinh cách làm tương tự như những dạng ở trên.

VD : Từ 16,20 tấn xenlulozơ người ta sản xuất được m tấn xenlulozơ trinitrat (biết hiệu suất phản ứng tính theo xenlulozơ là 90%). Giá trị của m là

A. 26,73.                   B. 33,00.                   C. 25,46.                   D. 29,70.

HD:    [C₆H₇O₂(OH)₃]_n + 3nHNO₃ à  [C₆H₇O₂(ONO₂)₃]_n  + 3nH₂O

             162                         189                    297

             16,2                                                   m=?

                Chọn đáp án A

Từ 4 dạng trên giáo viên có thể  hướng dẫn thêm cho học sinh nhiều dạng nữa dựa vào cơ sở lý thuyết đã trình bày ở trên.

          Với việc vận dụng các phương pháp đã nêu trên vào công tác giảng dạy tôi thấy học sinh nhanh chóng nắm vững và giải quyết được những bài toán mà trước đây các em vẫn cho là rất khó khăn để giải một cách nhanh chóng, qua đó giúp học sinh hứng thú hơn với môn Hóa Học góp phần nâng cao hiệu quả trong giảng dạy môn Hóa Học ở trường THPT.

Giải pháp cốt lõi trong đề tài này là áp dụng  hệ số tỉ lượng trong phương trình phản ứng  quy ra đơn vị khối lượng để tính theo qui tắc tam suất.

Quí thầy cô có thể tham khảo và đóng góp ý kiến cho bài viết này, góp phần giúp cho bài viết hoàn thiện hơn. Xin cảm ơn.

Người viết :  Trương Văn Bùi- GV môn Hóa Học

TÀI LIỆU THAM KHẢO

-         PGS.TS Nguyễn Thanh Khuyến: Phương pháp giải bài tập Hoá học Hữu cơ, NXB ĐHQG Hà Nội, năm 2006

-         TS. Cao Cự Giác: Phương pháp giải bài tập Hoá học 12, Tập 2, NXB ĐHQG Hà Nội 2008.

-         Nguyễn Đình Độ: Chuyên đề bồi dưỡng Hoá học 12, NXB Đà Nẳng 2006.

-         Sách bài tập Hoá học lớp 12, NXBGD – 2010.

-         Sách giáo khoa Hoá học lớp 12, NXBGD - 2010

Các tin khác